Apabila Berselisih, Jangan Ungkit Bantuan yang Diberi
Waktu seseorang susah, kita hulurkan bantuan. Ketika itu, kita memang mahu meringankan bebannya.
Tetapi selepas berlaku perselisihan, bantuan lama mula terlintas semula. Terasa mahu mengingatkan dia siapa yang pernah ada ketika hidupnya sempit.
Di situlah kita perlu berhenti sekejap. Masalah yang berlaku hari ini patut dibincangkan, tetapi adakah pemberian dahulu perlu dijadikan senjata untuk memenangi pertengkaran?
Pemberian tidak selesai pada saat bertukar tangan
Dalam surah al-Baqarah, ayat 263, Allah mengingatkan bahawa perkataan yang baik dan kemaafan lebih baik daripada sedekah yang disertai perbuatan menyakitkan hati. Ini ringkasan maksud ayat, bukan petikan terjemahan penuh.
Ayat 264 pula melarang orang beriman merosakkan pahala sedekah dengan mengungkit dan menyakiti penerima.
Daripada peringatan ini, kita boleh bermuhasabah: selepas membantu, bagaimana cara kita bercakap dengan orang tersebut? Adakah kita masih menghormatinya apabila dia tidak bersetuju dengan kita?
Apabila terkeluar ayat “aku tak halalkan”
Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan, melalui Irsyad Hukum Siri Ke-897, menjawab situasi seorang kakak yang mengungkit wang sedekah selepas berselisih dengan adiknya.
Dalam konteks pemberian yang diterangkan itu, pihak Mufti menjelaskan bahawa harta yang telah diterima menjadi milik penerima. Pemberi tidak boleh sekadar mengisytiharkannya tidak halal, dan ungkapan tersebut termasuk perbuatan mengungkit yang boleh meluputkan pahala sedekah.
Jangan samakan penjelasan itu dengan semua pertikaian kewangan. Hutang, amanah atau pemberian bersyarat perlu dinilai mengikut keadaan sebenar. Artikel ini berfokus pada adab selepas memberi, bukan keputusan hukum untuk setiap kes.
Bincangkan masalah sekarang, bukan senarai jasa
Berikut ialah contoh rekaan untuk menunjukkan perbezaan cara bercakap, bukan kisah individu tertentu.
Bayangkan seorang rakan membatalkan janji pada saat akhir. Kita kecewa kerana sudah mengosongkan masa. Dalam keadaan marah, terlintas ayat, “Dulu masa susah, aku yang banyak tolong.”
Ayat itu membawa perbualan jauh daripada janji yang dibatalkan. Cuba nyatakan perkara yang benar-benar mahu diselesaikan: “Saya kecewa sebab sudah susun masa. Kalau ada perubahan, boleh beritahu lebih awal?”
Itu tidak menjamin dia akan terus memahami. Namun, sekurang-kurangnya kita menyebut isu yang boleh dibincangkan, tanpa menjadikan bantuan lama sebagai tekanan.
Jaga cerita yang pernah diamanahkan kepada kita
Apabila seseorang meminta bantuan, mungkin kita mengetahui kesusahan yang tidak diceritakannya kepada orang lain.
Sebagai langkah praktikal, elakkan menyebarkan tangkap layar permintaan bantuan atau menceritakan kesempitannya dalam kumpulan semata-mata kerana sedang marah. Jika perlu mendapatkan nasihat, ceritakan kepada pihak yang sesuai dan hadkan maklumat kepada perkara yang diperlukan.
Cadangan ini ialah olahan adab untuk kehidupan harian. Ia bukan alasan menyembunyikan penipuan, menghalang aduan atau membiarkan kezaliman. Menjaga maruah dan mendapatkan pertolongan yang wajar tidak perlu dipertentangkan.
Untuk peringatan asas tentang pemberian, boleh baca juga artikel Denaihati mengenai perkara yang boleh merosakkan pahala sedekah.
Jika sudah terlanjur, betulkan kata-kata
Kita tidak boleh menarik semula mesej daripada ingatan orang. Tetapi kita masih boleh mengakui kesilapan dengan jelas, tanpa menyelitkan tuduhan baharu.
Contoh ayat yang boleh disesuaikan: “Saya minta maaf kerana mengungkit bantuan dahulu. Itu tidak patut saya jadikan bahan pertengkaran. Tentang masalah sekarang, saya mahu bincangkan secara berasingan.”
Berikan ruang untuk orang itu menjawab. Permohonan maaf bukan tuntutan supaya dia terus melupakan semuanya.
Untuk renungan Jumaat ini, cuba semak satu perbualan yang masih mengganggu hati. Apakah perkara sebenar yang perlu diselesaikan, dan apakah kata-kata yang tidak patut diulang?
Semoga Allah menjaga niat kita ketika memberi, dan menjaga lidah kita selepasnya.
Sumber dan rujukan
- Al-Quran, al-Baqarah 2:263 dan 2:264. Rujukan terjemahan Bahasa Melayu Abdullah Muhammad Basmeih melalui Quran.com.
- Muhammad Fitri Naim bin Roslan, Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan. Irsyad Hukum Siri Ke-897: Bolehkah Tidak Menghalalkan Pemberian yang Sudah Diberi. 23 April 2025.